Στο επίκεντρο της τοποθέτησης του εισηγητή της ΕΟΚΕ οι μόνιμοι περιορισμοί των νησιών, τα χρηματοδοτικά εργαλεία και η ανάγκη μείωσης της γραφειοκρατίας.
Στο «Διάλογο για την Εφαρμογή της Στρατηγικής "Δικαίωμα Παραμονής (Right to Stay) "» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πήρε μέρος ο εισηγητής της ΕΟΚΕ Ιωάννης Βαρδακαστάνης, την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες.
Στο Διάλογο τις εισαγωγικές παρατηρήσεις πραγματοποίησε ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Raffaele Fitto, αρμόδιος για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις. Ο κ. Βαρδακαστάνης απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις:
Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιφέρειά σας, οι οποίες επηρεάζουν την οικονομική απόδοση, την ανταγωνιστικότητα και την ποιότητα ζωής;
Ως εισηγητής της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ για τη Στρατηγική της ΕΕ για τα Νησιά και όντας ο ίδιος νησιώτης, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι πολλά ευρωπαϊκά νησιά συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά μειονεκτήματα που συνδέονται με τη νησιωτικότητα, την απομακρυσμένη γεωγραφική θέση και την περιορισμένη προσβασιμότητα. Το υψηλό κόστος μεταφορών και ενέργειας, η εξάρτηση από εποχικές οικονομικές δραστηριότητες, η δημογραφική συρρίκνωση, ο εκπατρισμός των νέων και οι δυσκολίες στην προσέλκυση εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού μειώνουν την ανταγωνιστικότητα και περιορίζουν τις προοπτικές μακροπρόθεσμης ανάπτυξης. Η κλιματική αλλαγή και οι αυξανόμενες πιέσεις στους φυσικούς πόρους επιτείνουν ακόμη περισσότερο τις προκλήσεις αυτές.
Παρόλο που τα νησιά διαθέτουν συχνά σημαντικά πλεονεκτήματα σε τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η γαλάζια οικονομία, ο τουρισμός, η καινοτομία και η πολιτιστική κληρονομιά, το πλήρες δυναμικό τους δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, εκτός εάν οι πολιτικές της ΕΕ λαμβάνουν συστηματικά υπόψη τους μόνιμους περιορισμούς που αναγνωρίζονται στο Άρθρο 174 της ΣΛΕΕ και διασφαλίζουν ότι οι πολίτες που ζουν στα νησιά απολαμβάνουν ίσες ευκαιρίες και ένα πραγματικό δικαίωμα παραμονής στον τόπο τους. Αυτό το δικαίωμα παραμονής θα πρέπει επίσης να μετατραπεί σε δικαίωμα επιστροφής για όλους τους ανθρώπους που έχουν ήδη αποχωρήσει.
Ποια μέτρα στήριξης της ΕΕ υπήρξαν τα πλέον επωφελή για την αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών και πού εντοπίζονται ακόμη κενά και προσκόμματα, ιδίως όσον αφορά την υλοποίηση στο πεδίο η οποία εξακολουθεί να υστερεί;
Η Πολιτική Συνοχής αποτελεί το πρωταρχικό μέσο της ΕΕ για τη στήριξη της ανάπτυξης των νησιών, χρηματοδοτώντας επενδύσεις στον τομέα της συνδεσιμότητας, των ενεργειακών υποδομών, της καινοτομίας, της κοινωνικής ενσωμάτωσης και των υπηρεσιών κοινής ωφελείας. Συμπληρωματικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης και προγραμμάτων όπως το Interreg έχουν επίσης συμβάλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και στην οικονομική διαφοροποίηση. Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά κενά. Οι χρηματοδοτικές ευκαιρίες εμφανίζονται συχνά κατακερματισμένες σε διάφορα μέσα, οι διοικητικές απαιτήσεις ενδέχεται να είναι δυσανάλογες για τις αρχές των μικρότερων νησιών, ενώ η υλοποίηση προσκρούει συχνά στην περιορισμένη διοικητική ικανότητα σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, πληθώρα προγραμμάτων εξακολουθεί να εστιάζει σε τομεακές παρεμβάσεις αντί για ολοκληρωμένες προσεγγίσεις με βάση την τοπική ιδιαιτερότητα, οι οποίες να είναι προσαρμοσμένες στις πραγματικότητες των νησιωτικών, ορεινών ή παραμεθόριων περιοχών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει την αυστηρότερη αξιολόγηση του εδαφικού αντικτύπου των πολιτικών της ΕΕ, τον αποτελεσματικότερο συντονισμό μεταξύ των χρηματοδοτικών μέσων και τη συστηματικότερη εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης, προκειμένου να διασφαλίζεται η πλήρης συμμετοχή των τοπικών αρχών, των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό και την εφαρμογή λύσεων.
Ποια μέτρα απλούστευσης των υφιστάμενων μέσων και της νομοθεσίας της ΕΕ, και ποια μη νομοθετικά μέτρα, όπως η ενίσχυση των ικανοτήτων σε τοπικό επίπεδο, θα συνέβαλλαν βέλτιστα στην αύξηση των οικονομικών και κοινωνικών ευκαιριών σε περιοχές που έχουν ανάγκη αναζωογόνησης;
Η απλούστευση θα πρέπει να εστιάζει στη διασφάλιση της προσβασιμότητας, της προβλεψιμότητας και της ανταπόκρισης της ενίσχυσης της ΕΕ στις εδαφικές πραγματικότητες. Αυτό περιλαμβάνει τη μείωση του διοικητικού φόρτου, την εναρμόνιση των κανόνων μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών προγραμμάτων, τη διεύρυνση της χρήσης των επιλογών απλουστευμένου κόστους και την παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας για έργα μικρής κλίμακας σε νησιά και άλλες περιοχές που αντιμετωπίζουν μόνιμα μειονεκτήματα. Παράλληλα, η απλούστευση δεν μπορεί να περιορίζεται σε νομοθετικές αλλαγές. Η ισχυρότερη επένδυση στη διοικητική ικανότητα, την τεχνική βοήθεια και τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών κρίνεται απαραίτητη. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι χρειάζονται τα κατάλληλα εργαλεία και την απαραίτητη τεχνογνωσία προκειμένου να συμμετέχουν αποτελεσματικά στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προγραμμάτων. Η ΕΟΚΕ τάσσεται σταθερά υπέρ της ενίσχυσης της αρχής της εταιρικής σχέσης, των στοχευμένων μέτρων οικοδόμησης ικανοτήτων και των ρυθμίσεων διακυβέρνησης με βάση την τοπική ιδιαιτερότητα, καθώς αυτά αποτελούν απαρέγκλιτες προϋποθέσεις για τη μετουσίωση των επενδύσεων της ΕΕ σε βιώσιμες οικονομικές ευκαιρίες, κοινωνική συνοχή και βελτιωμένη ποιότητα ζωής για τους πολίτες που ζουν σε νησιά και άλλες περιοχές που χρήζουν αναζωογόνησης.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό η ΕΟΚΕ να συμμετάσχει πλήρως στις προπαρασκευαστικές εργασίες για τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέση που θα ξεκινήσουν τις επόμενες ημέρες (1-2 Οκτωβρίου η πρώτη έκτακτη ομάδα εργασίας).
